Skip to main content
0 bình luận

Toàn tập về tokenomics- Chỉ số phân tích cơ bản bạn cần biết

571 lượt xem #Experience #nền tảng

Một trong số những bước đầu quan trọng cho tất cả những nhà đầu tư dù chuyên nghiệp hay mới thì việc đánh giá đồng coin dựa trên tokenomic là điều không thể bỏ qua. Vậy nó là gì? Tại sao nó lại quan trọng đến thế? Hôm nay các bạn hãy cùng VNCryptos chúng mình tìm hiểu thêm về nó nào.

tokenomics
Toàn tập về tokenomics- Chỉ số phân tích cơ bản bạn cần biết

Tokenomics là gì

Tokenomics có thể hiểu tổng quan đơn giản là những chỉ số của 1 đồng token hoặc một đồng coin có liên quan đến các chỉ số kinh tế thể hiện cách 1 đồng token/coin xây dựng và áp dụng vào mô hình hoạt động của dự án . Và được ghép từ hai thuật ngữ là Token (các token hay coin) và Economics (kinh tế học).

Tại sao Tokenomics lại quan trọng?

Một điều rất đơn giản là khi bạn đầu tư vào bất kỳ dự án gì dù là của người quen đi chăng nữa thì bạn vẫn phải biết những chỉ số của dự án đó ra sao. Ví dụ như là khi nào thì lấy lại vốn hay lời, có bao nhiêu lượng token được tung ra, ai nắm giữ nó, khi nào nó phát hành,…

Đó là những chỉ số đơn giản nhất để mọi người có thể nắm và đưa ra phán đoán của mình như là nghĩ xem nếu đồng token đó tung ra quá sớm với số lượng lớn thì liệu giá của đồng đó có khả năng tăng hay không hay chỉ tung quá nhiều tạo ra hiện tượng cung lớn hơn cầu làm giá giảm.

Coin/token Supply

Hiểu về coin/token supply là một trong những điều căn bản tìm hiểu về tokenomic của 1 đồng token. Đầu tiên ta đến với 3 khái niệm cơ bản trước

  • Max Supply: (Cung tối đa)Là chỉ số cung tối đa tối đa đồng coin có thể được phát hành tung ra thị trường. Có một số đồng coin không có max supply như ETH vì tính năng smart contract cho phép đốt đi một lượng coin nhất định nên lượng coin được đào không giới hạn
  • Circulating Supply: (Cung lưu thông) Là chỉ số cung đang hiện có trên thị trường, dễ hiểu là lượng token đang lưu thông trên thị trường. Lưu ý là lượng token đang bị khóa sẽ không hiện trong circulating supply.
  • Total Supply: (Tổng cung) Là chỉ số tổng token được hiểu là những token đang lưu thông và đang được khóa trừ đi số lượng token đã bị burn. Total Supply thì có thể thay đổi hoặc cố định dựa vào smart contract của token đó có tính năng burn hay mining thêm không.

Khi đã tìm hiểu về khái niệm coin/token supply thì các bạn hãy cùng chúng mình đến với bức hình của 3 đồng coin khác nhau đọc xem các thông tin về coin/token supply của chúng nào.

tokenomic
Ảnh coin/token supply của 3 đồng coin

Phía trên là thông số coin/token supply của 3 đồng coin khác nhau:

  • Etherium: Có số cung hiện lưu hành là 118,480,948 đồng đang lưu hành trên thị trường và tổng cung và chỉ số cung tối đa là vô cực vì tính năng đào không giới hạn cũng như tính năng burn trong smart contract của ETH.Circulating không bằng total cho thấy có 1 lượng coin chưa được đào.
  • Bitcoin: Có số đồng lưu hành là 18,882,743 đồng đang lưu hành và có tổng cũng cũng như cung tối đa là 21tr con vì không có tính năng burn và tính năng đào được chỉ giới hạn tới 21tr nên 2 chỉ số này tương đương nhau. Circulating không bằng total cho thấy có 1 lượng coin chưa được đào.
  • Serum: Có số đồng lưu hành là 133,231,781 đồng và tổng cung 1 tỷ và số cung tối đa là 10 tỷ sự không tương đương nhau giữa 2 chỉ số này cho thấy 1 lượng coin đã bị burn. Và circulating khác total đồng nghĩa là có mộtlượng đang bị khóa hoặc chưa đào ra.

Market Cap và Fully Diluted Valuation (FDV)

Tiếp theo ta sẽ đến với khái niệm Market Cap và Fully Diluted Valuation cũng là những khái niệm rất quan trọng khi phân tích tokenomics.

Market Cap là vốn hóa của dự án được hiểu là tổng giá của tất cả token đang lưu thông trên thị trường thời điểm đó. Từ Circulating Supply ta có thể tính được Market cap là:

Market Cap= Circulating supply * Token Recent Price (vốn hóa thị trường= Số lượng token trên thị trường x giá token lúc đó)

Fully Diluted Valuation (FDV) là tổng vốn hóa của dự án là giá của tất cả token đang lưu thông lẫn đang bị khóa của dự án. Từ Total Supply ta có thể tính được FDV

FDV= Total Supply * Token Recent Price ( tổng vốn hóa = số lượng tổng cung token x giá token lúc đó)

Tầm quan trọng của vốn hóa trong tokenomics

Ta có thể dựa vào vốn hóa của một đồng coin để chuẩn đoán xem đồng coin đó có thể tăng giá hay không khi phân tích tokenomics. Lấy ví dụ cụ thể 2 đồng bên dưới là AAVE và COMP đều là những đồng trong lĩnh vực Lending. Chính vì thế COMP có thể đạt tới Marketcap của AAVE.

Tokenomics
Ảnh so sánh Marketcap

Dựa vào ảnh bên trên của ta có thể thấy marketcap của AAVE gấp 2 lần COMP thì giá của COMP có thể có khả năng x2 lần giá vì chưa đạt đến mức trần, ở đây có thể hiểu là COMP đi sau để chuẩn đoán giá thì ta có thể sử dụng 1 đồng coin có tính năng tương tự và so sánh market cap của chúng. Điều này có vẻ như rất nhỏ nhưng khi phân tích tokenomics lại rất hiệu quả.

Đơn giản hơn là lấy ví dụ ở các nghành nghề bên ngoài là khi bạn bắt đầu làm một kênh Yotube trong lĩnh vực du lịch thì bạn có thể xem ai đang đứng đầu trong lĩnh vực đó và họ có bao nhiêu sub để ta có thể dự đoán mức tăng của ta. Thì trong crypto việc so sánh market cap cũng giống như bạn so sánh lượng sub kênh mới với lượng sub kênh top đầu để ước tính lượng sub mà kênh mới có thể có như lượng sub kênh top đầu cùng ngành.

Token Allocation/ Token distribution

Khi đọc tokenomics thì phần token allocation là những chỉ số cho thấy các token được phân bổ ở đâu và với tỉ lệ bao nhiêu phần trăm. Token khi công bố ra thì có 2 cách bông cố:

  • Fair Launch: Đây là loại token tất cả mọi người đều mua cùng một giá tại cùng một thời giá tại cùng một thời điểm hoặc là những đồng coin đó có thể đào được như BTC, LTC, dogecoin, Monero là những đồng tung ra mà không có vòng private sale hay seed ground và kể cả không có các vòng tròn thể hiện allocation mà mọi hay thấy với các đồng pre-minted
  • Pre-mined: Đây là những loại token đã được in ra sẵn. Khác với BTC thì chỉ có thể đào mới có coin mới thì các đồng token này đã được nhà phát hành “đào sẵn” và đã có số lượng nhất định chỉ khi nào team Dev tung ra mới có. Loại token này thì có các vòng seed round, private sales, hay các loại khác.

Token Fair Launch

Đầu tiên ta đến với token allocation của token Fair Launch đại diện là Lite coin.

tokenomic
Ảnh token allocation của Lite Coin. Nguồn: Binance Research

Đọc đoạn gạch chân đỏ trên thì có ghi Lite Coin không phải là token pre-mined và việc này sẽ không có các “vòng tròn allocation” mà bạn thường thấy ở các token khác. Và các bạn có thể binance research để có thêm thông tin chi tiết.

Token Pre-mined

Đây là loại token có các vòng “vòng tròn allocation” mà bạn thường thấy và khi phân tích tokenomics bạn cũng thấy loại này chiếm đến 85% trong số các token hiện tại.

tokenomic
Ảnh token allocation của một số token pre-mined

Team

Khi phân tích tokenomics lúc đọc token allocation thì đây có thể là phần khá quan trọng. Vì nếu tỷ lệ chia cho team quá thấp, token cũng như cổ phần thì team sẽ không có động lực để làm lâu dài.

Còn nếu quá cao thì cộng đồng không có động lực để hold token do team nắm quá nhiều quyền điểu khiển giá trong tay gây ra một số vấn đề như tập trung quyền lực và có thể gây ra tỷ lệ làm giá rất cao. Và thường phần này từ khoảng bé hớn hoặc bằng 20%

Foundation Reverse

Đây là một lượng token được giữ lại để phát triển sản phẩm hoặc các tính năng trong tương lai. Đây là khoản token không có quy định số lượng cụ thể thông thường là từ 20-40%

Seed/ Private /Public Sale-Launchpad

Đây là các token bán dành riêng cho việc kêu gọi vốn để phát triển sản phẩm. Thông thường dự án sẽ có 3 vòng là seed sale, private sale, public sale (launchpad) chi tiết xem ở toke sale structure.

Airdrop/Retroactive

Đây là phần tuy không đáng kể nhưng khi phân tích tokenomics thì cũng nên chú ý xem cách họ làm marketing từ những dự án airdrop.

Khi dự án mới bắt đầu thì để mọi người biết đến sản phẩm thì họ sẽ cần một lượng người marketing cho token đó và lượng người đó sẽ được trả bằng token của chính dự án. Khoản marketing ấy là Airdrop.

Còn Retroactive là khi người dùng dùng thử sản phẩm và gửi đánh giá cũng như nhận xét về sản phẩm rồi được trả bằng token của dự án đó. Thông thường khoản Airdrop/Retroactive sẽ chiếm từ 1-2% tùy dự án.

Những loại token allocation khác.

Ngoài ra khi phân tích tokenomics hay đọc token allocation bạn còn gặp các mẫu allocation khác với các loại token pre-mined tùy vào tính chất của mỗi dự án như marketing , strategic partnership,…

Điểm khác biệt qua hai chu kỳ:

  • 2017-2018: Public sale (mở bán cho cộng đồng) chiếm hơn 50%, Insider (đội ngũ phát triển, quỹ đầu tư) chiếm ít. Ví dụ: ADA, ETH, XTZ, ATOM,…
  • 2019 trở đi: Public sale (mở bán cho cộng đồng ) chiếm từ 20%-30%, Insider (đội ngũ phát triển, quỹ đầu tư) chiếm tỉ trọng lớn nhất. Ví dụ: Near, AVAX, SOL,…
tokenomic
Ảnh token allocation của các Token Pre-mined đời đầu

Bạn có thể thấy rõ token allocation của 2 chu kỳ dựa trên ảnh trên. Điều này là do trước đây thị trường crypto còn mới và ít quỹ đầu tư nên phần public sale (mở bán cho cộng đồng) nhiều để lấy vốn. Đây cũng là một yếu tố cho thấy tokenomics giữa những đồng coin thế hệ đầu với thế hệ sau đang dần có sự cải tiến.

Còn ở thời điểm hiện tại thị trường đã hơn 10 năm và xuất hiện các quỹ đầu tư và token ứng dụng nhiều cho nền tảng nên có xu hướng phần Insider (phần bán cho quỹ, đội ngũ phát triển,..) có xu hướng tăng.

Token Sales Structure

Các bạn đã được tìm hiểu ở trên là token allocation là tỷ lệ chia token trong tổng thể thì giờ đến với token sale structure cũng là một phần quan trọng không kém trong tokenomics . Đây cũng giống như là những đợt gọi vốn bình thường ở các công ty truyền thống trên shark tank VN. Còn trong crypto thay vì phân chia cổ phần thì các dự án sẽ phân chia

  • Doanh nghiệp truyền thống gọi vốn: Pre-seed, Seed, Series A, Series B, Series C,…
  • Dự án Crypto gọi vốn: Seed sale, Private Sale, Public Sale,Fair Launch,…
tokenomics
Ảnh Token Sale Structure trong Tokenomics

Dựa vào quan sát hình trên ta có thể thấy có 2 cách bán token khác nhau giữa 2 loại token là Pre-mminted với Fair Launch.

Token Pre-mined

Quá trình gọi vốn của token Pre-Mined sẽ có 3 vòng và đây cũng là quá trình mà bạn sẽ hay thấy khi phân tích tokenomics. Từ Seed Sale đến Private Sale cuối cùng là Public Sale.

Seed Sale

Có thể nói đây là vòng đầu tiên của một dự án và những nhà đầu tư vào dự án này sẽ là những nhà đầu tư thiên thần. Lúc này dự án vẫn chưa hoàn thiện sản phẩm và thậm chí có dự án còn chỉ ở mức ý tưởng. Những nhà đầu tư lúc này thường chấp nhận rủi ro cao nhất nhưng sẽ có cơ hội mua được token ở giá thấp nhất và có thể đạt lợi nhuận cao nhất.

Private Sale

Khi Seed Sale đa phần là những quỹ đầu tư mạo hiểm thì Private Sale có thể có sự góp mặt của các quỹ đầu tư lớn và có tiếng. Vì ở vòng này, dự án đã có sản phẩm và có thể đã có một chút thành tích để chứng minh. Vòng này giá mua có thể sẽ mắc hơn Seed Sale nhưng rủi ro sẽ ít hơn.

Public Sale

Public Sale là những đợt mở bán cho cộng đồng bằng những đợt mở bán ICO hoặc thông qua bên thứ 3 là sàn như IEO hay IDO. Vòng này ít rủi ro ở những vòng trước nhưng sẽ mua ở giá cao hơn 2 vòng trước và bạn phải nắm bắt thông tin xem những nhà đầu tư 2 vòng trước có hold hay lock dài hạn không vì sẽ có khả năng 2 vòng trước “xả” thì bạn mua ở vòng này sẽ chịu lỗ.

Token Fair Launch

Khi phân tích tokenomics thì đây là những token sẽ ít gặp hơn và chúng không có vòng seed sale, private sale, public sale mà sẽ chỉ thông qua các hình thức như Testnet, Airdrop, Staking, Liquidity Mining,… Một số Fair Launch Project nổi bật như Lite Coin, Sushi Swap, Monero, Zcash,… Ở dạng này ta có thể nhận định những ưu điểm lẫn nhược điểm như sau:

  • Ưu điểm: Các nhà đầu tư nhỏ lẻ sẽ có nhiều cơ hội mua mức giá cùng với các quỹ. Tránh tình trạng “dump” sâu do các vòng seed sale hay private sale “xả” token do mọi người đều mua ở mức giá như nhau.
  • Nhược điểm: không có được lượng vốn ban đầu do bỏ seed sale lẫn private sale

Tác động Token Sales Structure đến Tokenomics

Về thực tế thì không có một tiêu chuẩn cụ thể nào cho Token Sales Structure mà các dự án phải tuân theo. Tùy vào mỗi tính năng và từng trường hợp và token sales structure của mỗi dự án sẽ khác nhau. Ảnh bên dưới là dự án của loại Token Pre-mined mà trong đó giá mua ở vòng private sale mua nhiều token giá lại cao hơn public sale mua ít token để tránh tình trạng người mua trước xả coin cho người mua sau.

tokenomic
Ảnh cho thấy giá mua Public Sale rẻ hơn Private Sale. Nguồn: Binance Research.

Tuy nhiên dù bất kỳ vòng mua nào cũng có sự chênh lệch nhưng nhà phát hành sẽ giữ mức giá hợp lý. Bởi vì nếu giá bán mỗi đợt có sự chênh lệch quá cao thì người vòng trước sẽ có xu hướng “xả” người vòng sau không có động lực hold.

Token Release Schedule

Các bạn đã biết tại sao Token Sale Structure quan trọng với Tokenomics nhưng lại có những thiếu sót là không biết thời gian các đồng token sẽ được tung ra. Ta đến với một phần quan trọng không kém trong tokenomics là Token Release Schedule hay còn được hiểu là lịch trình tung ra token.

Token Release Schedule theo lịch trình định sẵn

Mỗi dự án khác nhau thì có lịch trình phân bổ khác nhau nhưng nhìn chung thì các lịch trình sẽ phân bổ từ ít đến nhiều.

tokenomic
Ảnh của các Token Release Schedule khác nhau

Nói về thời gian khi phân tích Tokenomics ta có các dạng thời gian như sau:

  • Dưới 1 năm: các dự án khi tung ra hết lượng token dưới 1 năm thì là team sẽ không hoạt động lâu dài với dự án, dẫn đến không tạo nhiều giá trị cho token đó. Thông thường những nhà đầu tư ít hold các token này.
  • Từ 3-5 năm: Đây là khoảng thời gian thường thấy và hợp lý nhất đối với các dự án vì thị trường crypto có xu hướng thay đổi rất nhanh và thời gian qua thì đã chứng kiến nhiều dự án bị đào thải do lỗi thời và những dự án tiềm năng được ra đời. Nếu tính từ lúc Bitcoin ra đời từ năm 2009 thì đến nay thị trường mới chỉ hơn 10 năm. Và đây cũng là khoảng thời gian hợp lý nhất để team có động lực làm việc lẫn các nhà đầu tư có động lực hold.
  • Trên 10 năm: Thời gian 10 năm có thể là thời gian quá dài cho team làm việc. Trong lúc này có thể tạo ra nhiều biến động do quá dài khiến cho team không có nhiều động lực làm việc lẫn holder đợi dự án phát triển quá lâu. Trong khi token vẫn hằng ngày tung ra trong 10 năm nếu team không đảm bảo hiệu quả làm việc trong 10 năm thì sẽ xảy ra lạm phát và giá token sẽ giảm.

Như vậy Token Release Schedule tạo ra phải được đảm bảo thời gian của dự án không quá dài và team phải làm việc hiểu quả trong suốt thời gian đó để khi token tung ra thì đồng nghĩa có lạm phát xảy ra và nếu giá trị của đồng token đó không cao thì tỷ lệ cộng đồng rời bỏ token là có thể xảy ra.

Token Release Schedule theo hiệu suất và nhu cầu.

Nhận thấy những Token Release Schedule phân bổ theo lịch trình có thể xảy ra việc team làm không hiệu quả so với tốc độ tung token thì có gây ra lạm phát. Nên một số dự án tung token dựa theo hiệu suất và cũng như độ phát triển của cộng đồng. Có thiểu là khi nào đạt các KPI họ đề ra tiếp theo thì họ mới tung các đợt token tiếp theo có thể tạo sự ổn định giá cho token.

Ví dụ: MakerDAO cũng không có bảng phân bổ cụ thể token. Tùy vào nhu cầu sử dụng thực tế trên nền tảng mà số lượng MKR sẽ được phân bổ một cách hợp lý . Do đó khi nào có hoạt động Lending hoặc Borrowing thì MKR token mới được release.

Token Use Case

Ở trên là những token Metrics (Thông số Token) và khi phân tích tokenomics thì cũng không thể bỏ qua Token Use Case là mục đích sử dụng token. Có thể giúp mọi người định giá token khi so sánh mục đích sử dụng với các đối thủ cùng phân khúc.

Staking

Staking là hành động giữ và khóa một lượng token nhất định để nhận được phần thưởng từ chúng. Lượng coin khi dùng staking đã bị khóa sẽ giúp giảm bớt lượng token lưu thông trên thị trường và tạo sự giảm phát. Phần thưởng sẽ dựa trên công sức người dùng đã bỏ ra bao gồm: Lượng token stake & thời lượng stake.

Do đó nắm càng nhiều token thì stake càng được nhiều và càng tạo động lực cho các nhà đầu tư hold. Và số lượng token được stake tăng lên sẽ giúp mạng lưới trở nên phi tập trung hơn và an toan hơn.

Trả phí giao dịch

Để thực hiện một giao dịch Crypto trên nền tảng blockchain thì cần có phí giao dịch. Phí giao dịch này được lấy từ chính native token (là chính token dùng để giao dịch) được coi là phần quà cho các validators (người xác nhận). Phí giao dịch này để giúp tránh các spam giao dịch vì nếu muốn spam sẽ tốn một lượng phí kha khá.

Ví dụ: Eherium sử dụng ETH, Binance Smart Chain sử dụng BNB, Solana sử dụng SOL, Polygon sử dụng MATIC,…

Yeild Farming

Đối với các DeFi token xuất hiện nhiều trong thời gian gần đây. Người dùng có thể sử dụng chúng để bỏ vào pool liquidity để nhận lãi suất giống như kiểu bạn bỏ vào sổ tiết kiệm để nhận lãi suất. Bạn có thể tìm các token như Uniswap,… để biết thêm chi tiết.

Token Governance

Đây còn được hiểu là cách thức quản trị token của dự án đó. Tuy đa phần các loại token được quản trị theo cách thức decentralized là phi tập trung nhưng vẫn có một số đồng token quản trị theo cách là nắm trong tay của bên thứ 3. Điển hình là các đồng Stable Coin như USDT, BUSD,… và ta có thể phân ra danh sách như sau:

  • Decentralized(phi tập trung): Đây là những đồng token không do bên thứ 3 có quyền kiểm soát và hoàn toàn do cộng đồng quyết định. Hiện tại cũng có các nền tảng DeFi nổi bật như Uniswap, Sushiswap,Compound đều đã áp dụng cơ chế Decentralized Governance cho phép người dùng có thể tham gia quản trị. Nhưng phần lớn cộng đồng chỉ dừng lại ở quyền hạn voting (biểu quyết) chứ chưa tạo ra proposal (đề xuất) cho nền tảng vì tốn một lượng token rất tốn kém.
  • Centralized(tập trung): Đây là những đồng token do bên thứ 3 có quyền kiểm soát và có quyền tác động lên tính chất của đồng token đó. Điển hình là các đồng Stable Coin và các đồng của chính sàn giao dịch như là Tether ,FTX,… để đảm bảo các đồng ấy không tác và dựa trên giá quy ước chuẩn là đồng đô la Mỹ. Hoặc các dự có mô hình quản trị Centralized như Ripple,..
  • Từ Centralized đến Decentralized: Cũng có những token/coin được xây dựng ban đầu với tính Centralized nhưng sau đó được phân quyền dần cho cộng đồng và dần thành Decentralized. Ví với đồng coin của Binance là Binance Coin ban đầu là do sàn Binance quản lý. Tuy nhiên sau khi ra mắt Binance Smart Chain và “Validator Spotlight”, Binance đã dần phi tập trung hóa mạng lưới BSC và BNB token cho người dùng quản lý.

Những tiện ích khác

Đây là những quyền lợi khác như bốc thăm lấy các giải NFTs, giảm phí giao dịch trên giao thức,có thể tham gia các vòng presale,…

Tổng kết

Các bạn đã đọc xong hết một bài viết dài về tokenomics vậy dưới đây là những recap cho bạn tóm gọn ý:

  • Tokenomics là tập hợp của nhiều yếu tố như là token allocation, token sale structure, token use case,….
  • Tất cả những thông tin trên về tokenomics được nhà phát triển dự án nói bạn nhớ check dữ liệu on-chain của họ để tránh trường hợp như là giấy viết hold token mà tay bấm bán
  • Tokenomics có thể tùy các dự án mà biến tấu quan trọng nhất là phải tập trung về doanh thu của nền tảng và cách dự án làm tăng giá trị token.

Vậy là các bạn đã tìm đọc xong về những chỉ số về tokenomics mà chúng đã chia sẻ ở trên. Cảm ơn các bạn đã đọc hết bài viết. Các bạn có thể tìm đọc thêm về chiến lược giao dịch crypto hay về smart contract trên trang web của chúng mình để có thêm kiến thức.

5 3 đánh giá
Đánh giá bài viết
Theo dõi
Thông báo của
0 Bình luận
Phản hồi nội tuyến
Xem tất cả bình luận
Cùng chuyên mục
0
Rất thích suy nghĩ của bạn, hãy bình luận.x
()
x